نویسنده: پتی اشلی
ترجمۀ: نسیبه اطهری و مریم اعلمیفر
یکی از هیجانهایی که میتواند به شکل نامرئی و خزنده در تار و پود شخصیت تنیده شود و فرد تا آخر عمر تاوان این هیجان را بپردازد، شرم است. شرم از جمله هیجانهای دستوپاگیری است که فرد را از آزادی، اصالت و یکپارچگی محروم میکنند. زمانیکه افراد نتوانند اصیل زندگی کنند و شخصیتشان دچار تناقضهای آشکار و پنهان ناکارآمدی شود به احتمال زیادی نمیتوانند از آزادی بهرهای ببرند. چنین افرادی باید مدام در حال جنگ و ستیز با شرم درونی خود باشند.
به راستی شرم چگونه میتواند در شخصیت فرد درونسازی شود؟ آیا راهی برای شناسایی، آگاهی و تنظیم شرم وجود دارد؟ چگونه میتوان شرم سالم را از شرم ناسالم تمایز داد؟ آیا صرف آگاهی و بینش برای التیام از زخم شرم کافی است یا اینکه فرد باید دست به اقدامات سازندۀ دیگری هم بزند. شرم چگونه سیستم عصبی افراد را درگیر میکند و بر احساسات جسمانی آنان اثر میگذارند؟ شرم چگونه خویشتن اصیل انسانها را از میدان بهدر میکند و به جای آن خویشتنی کاذب یا دروغینی مینشاند که رضایت عمیق و سالمی را به دنبال نخواهد داشت؟
پتی اشلی با بیش از چهل سال سابقه در حوزۀ آموزش و پرورش و تحول کودک توانسته است کتابی ارزشمند به نام «درمان مبتنی بر شرمآگاهی» به رشتۀ تحریر در بیاورد. او اعتقاد دارد که میتوان بر «شرم بنیادین» غلبه کرد و برای بازسازی «خویشتن اصیل» گامهای موثری برداشت. کتاب در 2 بخش و 9 فصل نوشته شده است.
او ابتدا به تعریف انواع شرم میپردازد و به سیر تکامل شرم در طول تحول زندگی انسانها اشاره میکند. شاید برای شما پیش آمده باشد که چرا در قبال اشتباهات خودمان این قدر سختگیر و مؤاخذهگر هستیم؟ نویسندۀ کتاب این موضوع را به شرم ربط داده است. انسانهایی که شرم را تجربه میکنند خودشان را لایق شفقت و مهربانی نمیدانند.
در فصل دوم به موضوع عصبشناسی شرم و نحوۀ درگیر کردن سیستم عصبی سمپاتیک در هیجان شرم اشاره شده است.
پادزهر شرم، همدلی است. نویسنده در فصل سوم به نحوۀ خنثیسازی یا التیامبخشی همدلی در رویارو شدن با شرم پرداخته است.
در بخش دوم کتاب نیز موضوعات جالبی برای خواندن و تأمل وجود دارد مثل :
- تشخیص شرم
- احترام به خویشتن
- تنظیم شرم
- بازنویسی داستان زندگی
- شناسایی پنهان در داستان زندگی
- سبکهای دلبستگی و شرم
- دفاع در برابر شرم
- همنوایی درمانگر و بیمار برای بازنویسی داستان زندگی
- بازنویسی داستان زندگی در پرتو «تجربۀ امن آزادانه زیستن»
این کتاب چندین ویژگی برجسته دارد که در این قسمت به آنها اشاره میکنیم :
- در تمام فصلهای کتاب، تمرینهایی طراحی شده است تا دانش به عمل پیوند بخورد.
- کتاب ساده، روان و قابل فهم نوشته است و نویسنده از طرح مباحث پیچیده و غامض خودداری کرده است.
- کتاب هم برای مراجعان مفید است و هم برای درمانگران، البته این کتاب را بدون کمک درمانگر هم میتوان خواند و از آن سود جست.
دکتر حسن حمیدپور
1404/06/06
