نویسنده: آن وِیزر کُرنل
مترجم: دکتر عبّاس موزیری
یکی از پیچیدهترین و دردسرسازترین قلمروهایی که انسانها در کنار آمدن با آن گاه و بیگاه درمانده میشوند، هیجانها هستند. اکثر انسانها در کنار آمدن با هیجانها دچار دردسر و مشکل میشوند. به راستی چگونه بایستی با خشم، غم، حسرت، ناامیدی، تنهایی، ترس، وحشت و حتّی با هیجانهایی مثل شادی، خوشحالی، شور و امیدواری کنار آمد؟ در طول تاریخ رواندرمانی، نحلهها و مکاتب مختلفی سعی کردهاند به این سؤال پاسخ بدهند و هنوز در پی یافتن جواب برای این سؤال هستند. نویسندۀ کتاب «موهبت تمرکز» معتقد است که یکی از راههای التیامبخشی به هیجانهای دردسرساز و مشکلآفرین، توانایی حفظ توجّه (تمرکز) روی بدن برای پردازش، پالایش و پذیرش هیجانهاست.
شاید در نگاه اوّل اندکی تعجّببرانگیز باشد. چگونه ممکن است فردی که در آتش حرمان، حسرت، خشم و حسادت میسوزد. اوّلاً بتواند تمرکز خود را روی بدن معطوف نگه دارد و ثانیاً چگونه این فرایند منجر به التیامبخشی این هیجانها میشود؟
کُرنل در این کتاب کمحجم امّا پر برگ و بار به این دو سؤال اساسی پاسخ میدهد. کتاب در یازده فصل و با یک پیشگفتار چاپ شده است.
فهرست:
معرفی کتاب
پیشگفتار
فصل اوّل: «تمرکز» چیست؟
فصل دوّم: فرایند تمرکز
فصل سوّم: تمرکز در امنیت و اعتماد
فصل چهارم: آغاز تمرکز
فصل پنجم: عمقبخشی به تمرکز
فصل ششم: دستیابی به موهبتهای تمرکز
فصل هفتم: کاربردهای ویژۀ تمرکز
فصل هشتم: عیبیابی
فصل نهم: تمرکز در جوار یک دوست
فصل دهم: پیامی به درمانگران
فصل یازدهم: اگر در میانۀ درماناید
منابع
او در پیشگفتار از آشنایی خود با مفهوم «تمرکز» صحبت میکند و این که آشنایی با ایجن گندلین[1] در این مسیر برای او بسیار راهگشا بوده است.
نویسندۀ این کتاب مدّتها دستیار ایجن گندلین بوده است و در پیشگفتار کتاب به این نکته اشاره میکند:
من شیفته و والۀ تمرکزم. تمرکز زیبا، نافذ، غنی و توانمندساز است که اینک بنیادهای زندگی مرا میسازد. به سختی میتوان گفت که تمرکز میکنم، بلکه آن را میزیم …
معتقدم که هر یک از ما در زندگی باید تمام و کمال و متعهّدانه کسی باشیم که هستیم. تمرکز سریعترین روشیست که میشناسم تا به حقیقت خود دست یابیم و آن را زندگی کنیم.
نویسنده در فصل اوّل به مفهوم تمرکز پرداخته است. برخی معتقدند که تمرکز را میتوان نگه داشتن توجّه تعریف کرد. او در صفحۀ 17 کتاب تمرکز را این چنین تعریف میکند:
تمرکز با تجربۀ آشنای حسی آغاز میشود که در بدنتان جریان دارد و دربارۀ رویدادهای زندگیست …
تمرکز فرایند گوشدادن به بدن به روشی ملایم و پذیرا و شنیدن پیامهایی است که «خود» درونی برای شما میفرستد.
نویسنده در همین فصل به این موضوع اشاره میکند که تمرکز به درد چه کسانی میخورد یا به عبارتی چه افرادی از تکنیک تمرکز سود خواهند بُرد:
- اگر احساس کردید که درمان به بنبست رسیده است.
- اگر مایل هستید که احساسات و نیازهایتان را بهتر درک کنید.
- اگر خواهان روشی برای مهار هیجانهای توانفرسا هستید.
- اگر مشتاق رهایی از اعتیادهای رفتاری هستید.
- اگر مشتاق رهایی از بازداری رفتاری هستید.
- اگر در تمنّای خلاصی از خودانتقادگری هستید.
- اگر خواهان پذیرش و شفقّت با خویشتن هستید.
- اگر میخواهید تصمیمهای روشن و مشخص بگیرید.
یکبار دیگر این هشت مورد را بررسی کنید. کمتر درمانگری است که مراجعاناش با این مسائل دستوپنجه نرم نکرده باشند یا در حال چنین کشمکش نباشند. بنابراین کتاب «موهبت تمرکز» میتواند شاهراهی باشد به سمت پذیرش، شفقّت با خویشتن، تصمیمگیری بهتر در زندگی، درک بهتر نیازها و ایجاد ظرفیّت هیجانی.
یکی از پیامهای اصلی کتاب حاضر این است که به افراد آموزش میدهد که در تجربۀ حال حاضر و دست اوّل خود دخالت نابجا و ناکارآمدی نداشته باشند. به عبارتی نویسنده اعتقاد راسخ دارد که دخالت ناکارآمد و تجارب لحظه به لحظه باعث دور شدن از مسیر تجربهگری می شود. او میگوید که بایستی شنوندۀ خوبی برای تجارب خودمان باشیم. اغلب به ما گفته میشود که چگونه به سخن دیگران گوش بدهیم غافل از این که تا زمانی که نتوانیم به خودمان گوش بدهیم گو این که به دیگران نمیتوان گوش داد. ویژگیهای گوشدادن خود در قابل تجاربمان عبارتند از:
الف) حضور پذیرا
ب) فضا دادن به تجارب
ج) شنیدن اصل مطلب
د) بودن در زمان حال
نویسنده در صفحه 34 و 35 کتاب این ویژگیها را برای گوشدادن به تجارب درونی توضیح داده است.
فصلهای چهارم، پنجم و ششم به ارایۀ تکنیکهای اختصاصی تمرکز پرداخته است. خواننده در این سه فصل یاد میگیرد که چگونه توجّه خود را هدایت، کنترل و تنظیم کند.
فصل هفتم کتاب به کاربرد اختصاصی تکنیکهای تمرکز برای چند مشکل اختصاص یافته است، مثل مقابله با احساسات توانفرسا، ترک اعتیاد، تصمیمگیری سنجیده، رهایی از انسداد نوشتن، شفّافیّت بینفردی، رابطهای بهتر با منتقد درونی و مشکل روانتنی. نویسنده انگار در این فصل میتوانسته با شرح حال برخی از افراد نحوۀ کاربست تکنیکهای تمرکز را برای خواننده روشنسازی کدام تکنیک رواندرمانی است که با مشکل روبهرو نشده باشد؟ بدون شک تکنیکهای تمرکز نیز با مشکلاتی دست به گریبان هستند. نویسنده در فصل هشتم به عیبیابی و مسئلهگشایی از برخی مشکلات شایع این تکنیکها اشاره کرده است مثل:
- ناتوانی در تجربه کردن توانفرسا
- دشواری در توصیف احساسات
- ناتوانی در تمرکز روی بدن
- هجوم موضوعات مختلف به ذهن در حین تمرکز
- ترس از پدیدآیی احساسات مثبت در حین تمرکز
- خطور تصاویر ذهنی
- تجربۀ احساسات و امیال شدید
- بیتاب شدن در برابر تمرین
- تجربهکردن همزمان دو حس
- مصنوعی بودن برخی از تمرینها
یکی از پیشنهادهای نویسنده این است که تکنیکهای تمرکز را با رفیق شفیق خود به کار ببرید. میتوانید این تمرینها را با دوستتان همزمان به کار بگیرید.
مخاطب فصل دهم کتاب درمانگران هستند. نویسنده اعتقاد دارد که مخاطب تکنیکها و تمرینهای تمرکز خود درمانگران به حساب میآیند.
در صفحه 131 کتاب آمده است:
رابطۀ درمانی ایدهآل منوط به حضور در زمان حال به عنوان انسان است. سبک و مدل شما تعیین خواهد کرد چگونه و چه مقدار از حضورتان را به درمانجو ابراز کنید. امّا تجربۀ حضور شما از بودن در اینجا به عنوان انسان، هر نوع مدل درمانی را که به کار میبرید ارتقا خواهد داد. آگاهی از بدنتان شما را به لحظۀ حال و به درون خود زندۀ واقعی میکشاند و این موهبتی است.
در مجموع این کتاب کمحجم، پربار است. خلاصۀ مطلب را خیلی شفّاف و واضح توضیح داده است و در عین حال کاربردی و گرهگشا محسوب میشود. ترجمهای روان و شفّاف دارد و مترجم در برخی از قسمتهای کتاب به گونهای کتاب را ترجمه کرده است که انگار دستی بر آتش گرم ادبیّات کلاسیک ایران دارد.
دکتر حسن حمیدپور
1405/04/15
[1]. ایجن گندلین کتابی دارد تحت عنوان «خردمندی بدن: تمرکز بر بدن در عرصۀ رواندرمانی» که توسط نشر اسبار چاپ و منتشر شده است.
